De keuzes die je met je meedraagt
Foto door Kalen Emsley
Een paar jaar geleden werkte ik aan een veranderprogramma bij een familiebedrijf. De operationeel directeur kende de organisatie door en door — meer dan tien jaar ervaring, elk proces, elke beslissing.
Voor mij was alles nieuw. Ik stelde vragen. Waarom werkt dit zo? Wat was de gedachte hierachter? Hoe is dit ontstaan?
Op een dag zei hij: ‘Ik benijd de vragen die je kunt stellen. Als ik diezelfde vragen stel, kijken mensen naar me alsof ik gek ben. Ik was erbij toen we dit bedachten, nietwaar?"
Het insiderdilemma
Als je al heel lang ergens bent, maak je deel uit van het systeem. Je hebt geholpen met bouwen wat er nu is. De processen, de structuren, de manier waarop dingen werken — je vingerafdrukken zitten er allemaal overheen.
En dan komt er een verandering. Een nieuwe strategie die vraagt om iets anders. Ineens staan keuzes ter discussie die je zelf hebt gemaakt. Soms jaren geleden, met de beste intenties, op basis van wat je toen wist.
Hoe ga je daarmee om?
Twee reacties
Sommige leiders verdedigen de keuzes die ze maakten. Ze leggen uit waarom het logisch was, waarom het toen werkte. Ze kijken naar buiten: de omstandigheden, de druk, de beperkingen van dat moment.
Andere leiders doen iets anders. Ze erkennen dat ze onderdeel waren van hoe dingen zijn geworden. Ze nemen verantwoordelijkheid.
Dat tweede vraagt moed. Maar het brengt ook een risico met zich mee.
Wanneer verantwoordelijkheid omslaat
Verantwoordelijkheid nemen kan gemakkelijk omslaan in jezelf veroordelen. De stap van "ik was hier onderdeel van" naar "ik heb het fout gedaan" is kleiner dan je denkt.
En als je er eenmaal bent, wordt loslaten onmogelijk. Je blijft steken in wat je anders had moeten doen. Je blijft jezelf verdedigen — niet langer tegen anderen, maar tegen jezelf. En dat houdt je verankerd in precies datgene wat je probeert te veranderen.
Het tegengif
Wat helpt is een andere houding ten opzichte van jezelf. Erkennen dat je feilbaar bent — zonder jezelf ervoor te veroordelen. Accepteren dat je deed wat je kon met wat je wist. En dat je nu meer weet.
Psychologen noemen het zelfcompassie. Het klinkt misschien zacht, maar het is het tegenovergestelde van jezelf loslaten. Het is wat je nodig hebt om eerlijk te kijken zonder verlamd te raken.
Die balans — verantwoordelijk én feilbaar — is misschien wel de moeilijkste kunst van leiderschap in verandering. Niet omdat je alles goed moet doen. Maar omdat je moet kunnen leven met wat je deed, terwijl je iets nieuws probeert te bouwen.