Eerst begrijpen, dan bewegen
Foto door Valeria Miller
Waarom ‘hoe’ vóór ‘wat’ komt
Onlangs spraken we met een management team. Het team had een businessplan voor volgend jaar ontwikkeld. Ambitieuze doelen, duidelijke prioriteiten, concrete acties. Ze waren klaar om te beginnen.
Toen stelden we één vraag: “Wat ga je anders doen dan vorig jaar?”
Stilte.
Het plan was nieuw, maar de aanpak was hetzelfde. Dezelfde manier van werken, dezelfde overlegstructuren, dezelfde impliciete aannames over hoe dingen gedaan worden. Met het risico op dezelfde resultaten als voorheen.
Dit patroon zien we vaak. Organisaties richten zich op het ’wat’ van het plan - de strategie, de doelen, de projecten. Maar ze slaan de ‘hoe’ over. Hoe gaan we dit anders aanpakken dan voorheen? Wat vraagt dit van ons als leiders? Welke patronen zijn minder effectief?
De actieval
De druk om snel te handelen is bekend. Medewerkers verwachten duidelijkheid en antwoorden. Eigenaren en toezichthouders willen resultaat zien. Als leider voel je een verantwoordelijkheid om richting te geven.
Dus we gaan aan de slag. We plannen sessies, wijzen taken toe en communiceren wat er gaat veranderen. Actie creëert energie en het gevoel van vooruitgang.
Maar actie zonder inzicht leidt dit tot herhaling. Je blijft in dezelfde patronen draaien, gewoon met een nieuw plan erop. Het echte werk - begrijpen waarom eerdere benaderingen minder opleverden dan wat je verwachtte - blijft onaangeroerd.
Sensemaking: de stap die we overslaan
Wat als we durven te pauzeren voordat we in actie komen? Tijd nemen om te begrijpen wat er werkelijk gebeurt. Vragen stellen. Luisteren. Kijken naar patronen en verbanden die verklaren waarom eerdere benaderingen wel of niet werkten.
Dit noemen we sensemaking - het proces van het creëren van betekenis uit wat er gebeurt. In de praktijk betekent dit: voordat je beslist wat je gaat doen, eerst inzicht krijgen in wat er onder de oppervlakte gebeurt.
Welke onderliggende patronen zorgen ervoor dat we tot dezelfde uitkomsten komen?
Wat vereist deze verandering van ons dat we tot nu toe niet hebben gegeven?
Waar zijn de echte obstakels - en waar zijn de onbenutte kansen?
Wat sensemaking onthult
Eén inzicht dat vaak naar voren komt als teams tijd nemen voor het maken van zintuigen: het plan zelf is zelden het probleem. Wat ontbreekt is aandacht voor wat de verandering van mensen vereist. Hun routines, hun zekerheden, hun manier van werken - alles lijkt op het spel te staan en in beweging te zijn. En juist dat vraagt om iets anders dan een goed projectplan.
Verandering versus transitie
William Bridges maakt hier een duidelijk onderscheid. Verandering is een gebeurtenis - een nieuw systeem, een reorganisatie, een strategische heroriëntatie—iets dat je kunt plannen en op een kalender kunt zetten.
Transitie is het menselijke proces eromheen. Hoe mensen oude manieren van werken loslaten, omgaan met de onzekerheid in de tussenliggende tijd en uiteindelijk nieuwe manieren van werken omarmen. Transities zijn lastig te plannen; ze vragen om begeleiding, geduld en vooral begrip van wat mensen doormaken.
Een nieuw businessplan is een verandering. Ervoor zorgen dat mensen anders werken dan vorig jaar is een transitie. Dat laatste vraagt meer dan alleen een goed plan.
Drie vragen voor jullie volgende strategiesessie
Wil je sensemaking toepassen? Begin dan met deze drie vragen:
Wat hebben we het afgelopen jaar geleerd over hoe we het beste werken - en hoe bouwen we daarop voort?
Welke manier van samenwerken kan ons dit jaar verder brengen?
Welk fris perspectief opent mogelijkheden die we nog niet hebben onderzocht?
Neem tijd voor deze vragen. Luister naar wat er naar voren komt. Laat de antwoorden ontstaan zonder direct over te gaan tot oplossingen.
De lef om te pauzeren
Pauzeren en reflecteren vraagt om lef. Je hebt geduld nodig om met onzekerheid om te gaan terwijl je samen op verkenning gaat. En het vraagt om vertrouwen dat duidelijkheid ontstaat vanuit het proces.
Leiders die voor sensemaking durven kiezen, nemen betere besluiten. Ze kiezen oplossingen die passen bij hun specifieke situatie. Ze nemen mensen mee omdat ze zich gehoord voelen. En ze doorbreken de patronen die voorheen in de weg stonden.
Het begint met de bereidheid om eerst te begrijpen, voordat je beweegt.